Astroviolin ê Búlo̍k

Kiná àmsîá goá khì Tâi-Tāi ê "Tâigíbûn Gíliāu Chhúlí Kisu̍t" khò, mn̄g Úngiân Lāusu kám ētàng kā gíim chhúlí nńgthé chioh goá iōng? I kóng ēsái. Goá to̍h the̍h lâi chhì siá. Íāu, ta̍kke to̍h ētàng thiaⁿtio̍h goá ê blog téngbīn ê siaⁿim ah!

今晚我去台大的「台語文語料處理技術」課，問允言老師能不能把語音處理的軟體借我用？我說可以。我就拿來試寫。以後，大家就可以聽到我的網誌上面的聲音了！

Inūi sī iōng tiānnáu teh chhúlí ê, só͘í thiaⁿ khílâi ūtangchūn ē kòaikòai. M̄koh chèngkhaklu̍t thiaⁿ kóng íkeng chhaputto 90% ah. Goá kámkak si̍tchāi chin chán!

因為是用電腦在處理的，所以聽起來有時會怪怪的。不過正確率聽說已經差不多有 90% 了。我覺得實在很棒！

Mā kámsiā Iûⁿ Lāusu goānì chioh goá iōng chitê hóiōng ê nńgthé! Lēnggoā goá mā teh siūⁿ kám ū hoattō͘ iōng tī Uikipehkho (Holopedia) téngbīn. M̄koh koh ài kengkòe chi̍tkoá choánoāⁿ. Chit pō͘hūn goá khólêng ài koh siūⁿ chi̍tē. Hibāng goá ētàng chhìgiām chhutlâi, ánne tùi gíbûn kàuio̍k kap thôanpò͘ ē kohkhah hongpiān!

也感謝楊老師願意借我用這個好用的軟體！另外我也在想能不能用在台文維基百科上。不過還要經過一些轉換。這部分我可能還要再想一下。希望我能夠試驗出來，這樣一來對語文教育跟傳播都會更方便！

Uiki (Wiki), ētàng kóng sī chit kúitang chū Uikimûithé Kikimhoē (Wikimedia Foundation) ê kokhāng kèoē hoattián khílâi liáuāu, siōngkài "chhèng" ê bānglō͘ bûnhoà chiit. Liân íkeng ū kài kútn̂g ê le̍ksú ê Oksūhūō͘lò͘ (Oxford) sûtián, mā koattēng āuchi̍t pán beh kā "wiki" chitê sû siu ji̍pkhì.

Wiki，可以說是這幾年自從維基媒體基金會（Wikimedia Foundation）的各項計畫發展起來以後，最「熱」的網路文化之一。連已經有很長歷史的牛津辭典，也決定下一板要將 "wiki" 這個詞給收進去。

M̄koh, m̄koán i kohchài ánchoáⁿ ūmiâ, bô kap i chihchiap koè ê lâng, mā iûgoân sī bô hoattō͘ kántan liáukái. Lēnggoā chi̍t hongbīn leh, goá mā kài hántit khoàⁿtio̍h ū liáukái ê lâng iōng khah kántan ê gísû kā kàisiāu, koh ētàng sú lâng liáukái Uiki "kisu̍t" ê "khàiliām kap chengsîn". Chi̍t hongbīn tongjiân sī inūi Uiki ê èngiōng kài togoân, lēngchi̍t hongbīn sī chiaê thuikóng ê lâng tiāⁿtiāⁿ kā chútê khǹg tàm Uikimûithé (iûkî sī Uikipekkho) téng. Kàichió tùi kipún ê nńgthé kap kisu̍t chânchhù lâi chò kàisiāu a̍hsī káisoè.

不過，不管它再怎麼有名，沒接觸過它的人，也還是無法簡單地做了解。另外一方面呢，我也很少看到有了解它的人用比較簡單的語詞來介紹，還能使人了解 Wiki「技術」的「概念跟精神」。一方面當然是因為因為 Wiki 的應用很多元，另一方面是這些推廣的人常常把主題放在維基媒體（尤其是維基百科）上。很少從基本的軟體跟技術層次來做介紹或是詮釋。

Só͘í, goá siá chit phiⁿ bûnchiuⁿ, kináji̍t ê kaktō͘, m̄sī beh kàisiāu Uikimûithé -- inūi Uikimûithé íkeng chiâⁿchoè 1 chióng bûnhoà, 1 chióng chhúlí tāichì ê kèta̍tkoan. Goá mā bô beh lâi kóng "Melia-Uiki" (MediaUiki, to̍hsī iōnglâi siá Uikimûithé kokchióng kèoē ê hit thò nńgthé), inūi goá ê púnì m̄sī kàisiāu tiānnáu kap nńgthé súiōng. Goá kináji̍t, beh iōng goá ê siūⁿhoat, lâi chò goá kòjîn ê káisoè. Khólêng kantaⁿ biâusu̍t tio̍h kîtiong chi̍t bīn, m̄koh bô iàukín, inūi che goânté tio̍hsī goá chitkái siūⁿbeh chò ê khangkhoè.

所以，我寫這篇文章，今天採取的角度，不是要介紹維基媒體──因為維基媒體已經成為一種文化、一種處理事情的價值觀。我也不談「維基」（MediaWiki，就是用來寫維基媒體各種計畫的那套軟體），因為我的本意不是介紹電腦跟軟體使用。我今天，要用我的想法，來做我個人的詮釋。可能只有描述到其中一面，不過不要緊，因為這原本就是我這次想要做的事情。

Uiki tàuté sī siáⁿ? I ū siáⁿmi̍h khoán ê te̍ksèng, kap pa̍tchióng nńgthé a̍hsī bāngchām tàuté ū siáⁿmi̍h khoán ê bôkâng, hō͘ i chiahni̍h te̍kpia̍t? Ánne ê te̍ksèng iûkoh ánchoáⁿ ētàng lâi tùi lánlâng ū pangchān?

Wiki 到底是什麼？它有什麼樣的特性，跟別種軟體或網站到底有什麼樣的不同，讓它如此特別？這樣的特性又能如何對人們有幫助？

Goá ê káisoè sī -- Uiki to̍hsī "Tìsim Tô͘ (Mind Map)" tī bānglō͘ téngkoân siōnghó ê si̍tchò.

我的解釋是──Wiki 就是「心智圖 (Mind Map)」在網路上面最好的實作。

Tìsim Tô͘, siōng chá èngkai sī Konggoân 3 sèkì Alisuto͘télēsù (Aristotle) teh tùi tìse̍k chò hunlūi ê sî súiōng ê chi̍tchióng khàiliām. Chit chióng hongsek, itpoaⁿ sī theh lâi pangchō͘ iúkoan chhòngchō, kìtî, ha̍ksi̍p, sukó, náuhongthai (brainstorming) ê kesi.

心智圖，最早應該是公元三世紀亞里斯多德（Aristotle）在對知識作分類的時候使用的一種概念。這種方式，一般是拿來幫助有關創造、記憶、學習、思考、腦力激盪 (brainstorming) 的工具。

Tī lán lâng ê tìhūi hoattián kóng khílâi, kîsi̍t jī-chhùgoân (2-dimensions, 2D) ê tô͘ sī chiapsiūtō͘ siōng koân ê -- it-chhùgoân tiāⁿ bô hoattō͘ káisoè siuⁿ ho̍kcha̍p ê tāichì, saⁿ-chhùgoân ísiōng púnsin siuⁿ ho̍kcha̍p. Nā lēnggoā iōng sò͘jī, bûnjī lâi biâusu̍t, koh tiāⁿ khahbô hiah hó liáukái. Lí nā kámkak goá ánne kóng siuⁿkoè ho̍kcha̍p, lí ētàng siūⁿ khoàⁿ, pílūn kóng lí beh khì 1 ê só͘chāi, bô khìkoè, khólêng pa̍tlâng kā lí kóng thàupo͘, lí iáu thiaⁿ bô. Chitê sîchūn, oē 1 tiuⁿ tô͘, lio̍há káisoè chi̍tē, lí to̍h tùi kuiê chênghêng ū liáukái ah. Tī lán teh chò sekkè ê sî, māsī ánne, ài oē chiàⁿbīn tô͘, phianpiⁿ tô͘, téngsī tô͘, khólêng koh ka 1 ê choânsī tô͘. Koh náchhiūⁿ lán teh chò hunlūi ê sîchūn, lán teh kuioē sūkiāⁿ hoatseng ê lō͘soàⁿ kap kuichek ê sîchūn... Tī kàichoē chênghêng lán lóng tiāⁿtiāⁿ ē iōngtio̍h tô͘ lâi pangchō͘ lán sukhó.

對人類的智慧發展說來，其實二維（2-dimensions, 2D）的圖像是接受度最高的──一維常沒辦法解釋太複雜的事情、三維以上本身太複雜。若另外用數字、文字來描述，又常常比較沒那麼好了解。你若覺得我這樣說太過複雜，你可以想想看，比如說你要去一個地方，沒去過，可能別人跟你說半天，你還是聽不懂。這個時候，畫一張圖，約略解釋一下，你就對整個情形能瞭解了。在我們做設計的時候，也是這樣，要畫正面圖、側面圖、頂視圖，可能再加一個全視圖。又像我們在做分類的時候、我們在規劃事件發生的路線跟規則的時候...在很多情形我們都常常會用到圖來幫助我們思考。

Ūi siáⁿmi̍h tô͘ chiahni̍há hó ēng leh? Goáê khoàⁿhoat sī, lán sengoa̍h tī 1 ê saⁿ-chhùgoân ísiōng ê khongkan, só͘í lán suiàu 1 chióng honghoat lâi hia̍pchō͘ lán khoàⁿtio̍h bu̍tsū ê "panolámà" (panorama, "choânkéng" ê ìsù).

為什麼圖這麼好用呢？我的看法是，我們生活在一個三維以上的空間，所以需要一種方法來協助我們看到事物的「panorama」("全景" 的意思)。

Uiki -- goá kòjîn jīnûi -- to̍hsī 1 chióng ha̍pchok kiànli̍p "panolámà" ê hêngsek.

維基──我個人認為──就是一種合作建立「panorama」的形式。

(Chhiáⁿ tánthāi āuphiⁿ......)

（未完待續......）

Linux chit thò hēthóng íkeng hoattián chinkú ah. M̄koh goá itti̍t bô khì kā liáukái. Chìnchêng beh koènî ê sî, khoàⁿtio̍h Kia̍tga̍k Lâu Lāusu post tī TGB ê "Ubuntu" chit thò í Linux chò kichân ê hēthóng, jîchhiáⁿ goá chá to̍h khoàⁿ Windows boēsóng ah (XD) só͘í tǹglâi Tâipak liáuāu tio̍h oāⁿ Ubuntu lâi iōng khoàⁿmāi.

Beh si̍pkoàn iōng 1 thò sin ê hēthóng kóng si̍tchāi sī chin bô kántan. Te̍kpia̍t sī chinchoē goá hiaê kū ê nńgthé tùi Ubuntu lóng bô chioân. Náchhiūⁿ goá chitmá mā boētàng phah Chinabûn ah, mā boētàng chèngsiông khoàⁿ telnet hēthóng hiaê Chinabûn. Tī chitê sîchūn, chiah ē hoathiān tio̍h Tâibûn sī kohkhah hó iōng! Ha ha! Goá chit phiⁿ bûnchiuⁿ tio̍hsī tī Ubuntu hēthóng lâi siá ê, chi̍ttiámá būntê to̍h bô.

...繼續閱讀