Astroviolin ê Búlo̍k

Hànjī sī jī, lômájī ia̍hsī jī. M̄koh phianphian ū lâng to̍h ài kóng kantāⁿ hànjī chiahsī jī, pa̍tchióng ê lóng m̄sī jī. Ánne kóng khílâi, sèkài siōng tī Chinabûn kap Ji̍tbûn hànjī ígoā hia ê só͘ū ê lâng lóng bô teh siá jī neh! Chinchiàⁿ sī kài chhùbī.

漢字是字，羅馬字也是字。不過偏偏有人就愛說漢字才是字，別種的都不是字。這樣說起來，世界上在華文跟日文漢字以外那些所有的人都沒在寫字 neh！真是很有趣。

Hiohkoâⁿ sî, tī Ji̍tgoa̍tthâm thiaⁿtio̍h 1 ê kò͘sū: Tī Hoaliân, ū 1 ūi sèⁿ Toh ê amá, (chitmá iáukoh tīleh ŏ͘h!) lóng bô siū koè kàuio̍k. Boéá ū lâng kà i lômájī, i kā o̍h khílâi liáuāu, to̍h khò chitthò bûnjī siá chhut kài choe sànbûn, siáusoat. 5, 6 tang chêng, ū Tâibûn kangchokchiá khì kā hóngmn̄g. Koè bô goākú, kúinā keng mûithé ê kìchiá mā khì ah. Kiatkó, kehkang ū 2 hūn pòchoá siá kóng, "... ... Chitê Toh amá leh, i m̄bat jī... ..." Ho͘h ho͘h! Ánne māsī teh chhùbī neh -- nāchún i m̄bat jī, i sī cháiⁿiūⁿ siá bûnchiuⁿ, koh cháiⁿiūⁿ hō͘ lâng ētàng tha̍k ū leh? I lóng íkeng iōng bûnsu lâu chhòngchok lo̍hlâi a̍h ăh!

寒假裡，在日月潭聽到一個故事：在花蓮，有一位姓卓的 amá，（現在還在哦！）都沒受過教育。後來有人敎她羅馬字，她學起來之後，就靠這套文字寫出很多散文、小說。五六年前，有台文工作者去訪問她。過沒多久，好幾間媒體的記者也去了。結果，隔天有兩份報紙寫說，「這個卓 amá 呢，她不識字」。呵呵！這也真是好笑咧──如果她不識字，她是怎麼寫文章，又怎樣讓人能夠讀懂呢？她都已經用文書留下創作了啊！

Chinabûn ū 1 ê "sênggí", hōchò "目不識丁". Ìsù sī kóng, "丁" chitê jī, sī siōngkài kántan ê hànjī, nāchún lí liân "丁" lóng m̄bat, tio̍hsī chheⁿmêgû. Tī hànjī súiōng bûnhoà lāibīn, tiāⁿ iōng chitê sênggí lâi chhiò lâng bô bûnhoà chúichún.

華文有一個成語，叫做「目不識丁」。意思是說，「丁」這個字，是最簡單的漢字，如果你連「丁」都不識得，就是文盲。在漢字使用文化裡面，常用這個成語來笑人沒文化水準。

M̄koh, khólêng sī goá ê náu ū khah kîkoài tāmpo̍há, goá chūsió tio̍h ū 1 chióng siūⁿhoat -- sī ánchoáⁿ m̄sī "目不識Ｊ" leh?

不過，可能是我的腦比較奇怪一點，我從小就有一種想法──為什麼不是「目不識Ｊ」呢？

Nāchúnkóng m̄bat "丁" to̍h sī m̄bat hànjī, bô chúichún, ánne m̄bat "J" khólêng sī koh khah giâmtiōng ŏ͘h! Ánchoáⁿ kóng leh? "J" chitê jī, tī lí teh siá sèkài siōng kokchióng iōng lômájī ê gígiân, lóng chiâⁿ tiōngiàu, inūi chhuthiānlu̍t kàikoân. Che mā sī i pâitī keyboard ê tiongng ê goânin.

如果不識「丁」就是不懂漢字，沒水準，這樣不懂「Ｊ」可能更嚴重哦！怎麼說呢？「Ｊ」這個字，在你寫世界上各種用羅馬字的語言，都很重要，因為出現率很高。這也是它排在鍵盤中間的原因。

Lâi lah! Lán iōng khah khoha̍k ê hongsek lâi si̍tgiām chi̍tē. Lán khì Google chhâ "j" khoàⁿmāi -- ē chhoētio̍h 1,920,000,000 pit chuliāu -- chiapkīn 20 ek ah! Goá māū chòhoé chhâ kîthaⁿ jībó, "J" chhaputto chiah tē 7, tē 8 niâ leh. M̄koh "丁" leh? 54,000,000 pit chuliāu -- "J" sī pí "丁" tiōngiàu 35.56 poē neh! Jîchhiáⁿ, "J" putkoán sī tī Engbûn, Hoatbûn, Itáliàbûn, Sepangâbûn... lóngē iōngtio̍h, "丁" kinpún bôtèpí.

來啦！我們用比較科學的方法來實驗一下。我們去 Google 查「Ｊ」看看──會找到 19.2 億筆資料──接近二十億了！我也一併查了其他字母，「Ｊ」才差不多 7, 8 名而已咧。不過「丁」呢？5 千 4 百萬筆資料──「Ｊ」可是比「丁」重要 35.56 倍呢！何況，「Ｊ」不管是在英文、法文、義大利文、西班牙文...都會用到，「丁」根本沒得比。

Lēnggoā, "J" tī Enggí hoatchò náchhiūⁿ "che", m̄koh tī Hoatgí lāibīn, sī hoatchò chiapkīn "ji" o͘h! Eh, ánne kóng khílâi, m̄bat "J (ji)" ê lâng, sīm̄sī chiahsī chiàⁿkáng ê "m̄bat jī" ê chheⁿmêgû leh? (Mā ētàng siūⁿ chò -- nā m̄bat "J", tongjiân to̍h m̄bat "Jī" chitê jī ah! To̍h "m̄bat jī" mah!)

另外，「Ｊ」在英語裡面發音做有點像「ㄓㄟ」，不過在法語裡面，是發做接近「ㄖㄧ」喔！欸，這樣說來，不識「Ｊ（ㄖㄧ）」的人，是不是才是真正的「不識字（註："jī" 就是台語的 "字"，發音有些近似 "ㄖㄧ"）」的文盲咧？（也可以想成──若不識「Ｊ」，當然就不識「Jī（字）」這個字啊！就是「不識字」嘛！）

Ánne ê lâng Tâioân koh boēchió leh. Kantaⁿ khoàⁿū hànjī to̍h kámkak liáuputkhí ah. Liân lômájī 26 ê jībó mā poē boēkhílâi. Koh késian kóng bô suiàu. Goânté ū ê togí lêngle̍k, kā pàngsat khì, koh kóng katī siōng gâu, khoàⁿ lâng boē khí. Íāu nāchún tútio̍h chit khoán lâng, lán to̍h chaiiáⁿ ētàng kā kóng: Lí "目不識Ｊ", sī chiàⁿkáng ê m̄bat "jī" !

這樣的人台灣還不少咧。只看得懂漢字就覺得了不起了。連羅馬字 26 個字母也背不起來，還假惺惺說沒必要。原來有學習多語的潛力，自己放棄，還覺得自己最厲害，瞧不起人。以後如果遇到這種人，我們就知道可以跟他說──你「目不識Ｊ」，是真正的不識「字 (jī)」！